Galeria widokowa na gołoborzu na Łysej Górze
-wirtulany spacer

Nazwę gołoborze nadała miejscowa ludność bezleśnym (gołym od boru) obszarom górskim pokrytych blokami skalnymi. Występują one w paśmie Łysogór, po obu ich stokach, a także u podnóży Szczytniaka i zajmuje powierzchnię około 22 ha. Największe z nich imienia prof. R. Kobendzy po północnej stronie Łyśca zajmuje powierzchnię 3,84 ha. Rumowiska skalne składają się głównie z kambryjskiego piaskowca kwarcytowego, którego wiek szacuje się na 500 mln lat. Powstały w wyniku zmian temperatury, zamarzania i rozmarzania wody w szczelinach skalnych. Warunki ku temu panowały w plejstocenie, podczas zlodowacenia północnopolskiego 74 000 do 8 500 lat temu.

Warunki panujące na gołoborzach umożliwiają obserwację wkraczanie roślin na tereny wcześniej niezasiedlone. Najwcześniej wykształcają się zbiorowiska mchów epifitycznych np. : widłoząb miotlasty, rokietnik pospolity, płonnik strojny i gajnik lśniący. Nastepnie wkraczają wątrobowce i porosty. Najdłużej przed ekspansją roślin broni się centralna część, gdzie większe rośliny jak drzewa i krzewy nie mają wystarczająco wilgoci i ziemi do wegetacji. Znacznie szybciej przybywa organizmów na obrzeżach rumowisk. Tam spadają liście, igły inne szczątki organiczne. Te specyficzne warunki wykorzystuje jarzębina, posiadająca rozbudowany system korzeniowy, wnikający nawet w szczeliny skalne. Wyjątkowość świętokrzyskich warunków spowodowała wykształcenie się odrębnego gatunku jarzębiny zwanej świętokrzyską.

Niewiele zwierząt pragnie zamieszkiwać takie środowisko. Swój dom znalazły tu mechowce, ślimaki, kilka ptaków (pleszki, strzyżyki), a także jaszczurki i niejadowity gniewosz.

Gołoborza stanowią najciekawszy i najbardziej wyjątkowy ekosystem Gór Świętokrzyskich.