Opracowano na podstawie https://www.cancer.org/
Promieniowanie o częstotliwości radiowej (RF)
Promieniowanie to emisja (wysyłanie) energii z dowolnego źródła. Jednym z przykładów promieniowania są promienie rentgenowskie, ale tak samo światło pochodzące ze słońca i ciepło, które stale emitowane jest przez nasze ciała.
Mówiąc o promieniowaniu i raku, wiele osób myśli o określonych rodzajach promieniowania, takich jak promienie rentgenowskie lub promieniowanie wytwarzane przez reaktory jądrowe. Istnieją jednak inne rodzaje promieniowania, które działają inaczej.
Promieniowanie elektromagnetyczne
Promieniowanie występuje w całym spektrum, od promieniowania o bardzo niskiej energii (niskiej częstotliwości) do promieniowania o bardzo wysokiej energii (wysokiej częstotliwości). Czasami nazywa się to widmem elektromagnetycznym.
Poniższa ilustracja widma elektromagnetycznego pokazuje możliwe częstotliwości energii elektromagnetycznej. Waha się ona od ekstremalnie niskich częstotliwości (takich jak te z linii energetycznych) do ekstremalnie wysokich częstotliwości (promienie rentgenowskie i promienie gamma) i obejmuje zarówno promieniowanie niejonizujące, jak i jonizujące.
Przykłady promieniowania wysokoenergetycznego obejmują promienie rentgenowskie i promienie gamma. Te promienie, jak również niektóre promienie ultrafioletowe (UV) o wyższej energii, są formami promieniowania jonizującego, co oznacza, że mają wystarczająco dużo energii, aby usunąć elektron z atomu (jonizować go). Może to uszkodzić DNA (geny) wewnątrz komórek, co czasami może prowadzić do raka.
Czym jest promieniowanie radiowe (RF)?
Promieniowanie radiowe (RF), które obejmuje fale radiowe i mikrofale, znajduje się na końcu niskoenergetycznym widma elektromagnetycznego. Jest to rodzaj promieniowania niejonizującego, które nie ma wystarczająco dużo energii, aby usunąć elektrony z atomu. Promieniowanie RF ma niższą energię niż niektóre inne rodzaje promieniowania niejonizującego, takie jak podczerwień i światło widzialne, ale ma wyższą energię niż promieniowanie o ekstremalnie niskiej częstotliwości (ELF).
Jeśli promieniowanie RF zostanie pochłonięte przez organizm w wystarczająco dużych ilościach, może wytwarzać ciepło, prowadząc do oparzeń i uszkodzeń tkanek ciała. Choć nie uważa się, aby promieniowanie RF powodowało raka poprzez uszkadzanie DNA w komórkach, jak promieniowanie jonizujące, pojawiły się obawy, że w niektórych okolicznościach niektóre formy promieniowania niejonizującego mogą mieć inne skutki dla komórek, które mogą prowadzić do raka.
Jak ludzie są narażeni na promieniowanie RF?
Ludzie mogą być narażeni na promieniowanie RF zarówno ze źródeł naturalnych, jak i wytworzonych przez człowieka.
Źródła naturalne obejmują:
- Kosmos i słońce
- Niebo – w tym uderzenia piorunów
- Sama Ziemia – większość promieniowania z Ziemi to podczerwień, ale niewielka część to RF
Źródła promieniowania RF wytwarzanego przez człowieka obejmują:
- Nadawanie sygnałów radiowych i telewizyjnych
- Nadawanie sygnałów z telefonów bezprzewodowych, telefonów komórkowych i wież telefonii komórkowej, telefonów satelitarnych i radiotelefonów dwukierunkowych
- Radar
- Urządzenia Wi-Fi, Bluetooth® i inteligentne liczniki
- Niektóre procedury medyczne, takie jak ablacja częstotliwości radiowej (wykorzystywanie ciepła do niszczenia guzów)
- „Spawanie” kawałków polichlorku winylu (PCW) przy użyciu niektórych maszyn
- Skanery fal milimetrowych (rodzaj skanera całego ciała używanego do kontroli bezpieczeństwa)
Niektóre osoby mogą być narażone na większe poziomy promieniowania RF w ramach swojej pracy. Dotyczy to osób konserwujących wieże antenowe, które nadają sygnały komunikacyjne, oraz osób używających lub konserwujących sprzęt radarowy. Inne osoby narażone na wyższe poziomy promieniowania RF to pracownicy służby zdrowia (szczególnie ci pracujący w pobliżu skanerów MRI) oraz osoby pracujące z urządzeniami wykorzystującymi promieniowanie RF, takimi jak zgrzewarki do plastiku, niektóre rodzaje sprzętu spawalniczego i nagrzewnice indukcyjne.
Większość ludzi jest codziennie narażona na niższe poziomy promieniowania RF, pochodzące z sygnałów RF wokół nas, takich jak transmisje radiowe i telewizyjne, urządzenia Wi-Fi i Bluetooth, telefony komórkowe i wieże telefonii komórkowej.
Niektóre typowe zastosowania promieniowania RF
- Kuchenki mikrofalowe
Kuchenki mikrofalowe działają, wykorzystując bardzo wysokie poziomy określonej częstotliwości promieniowania RF (w widmie mikrofalowym) do podgrzewania żywności. Kiedy żywność pochłania mikrofale, powoduje to wibracje cząsteczek wody, co wytwarza ciepło. Mikrofale nie wykorzystują promieni rentgenowskich ani promieni gamma i nie sprawiają, że żywność staje się radioaktywna. Kuchenki mikrofalowe są zaprojektowane tak, aby mikrofale były zamknięte w samym piekarniku. Piekarnik wytwarza mikrofale tylko wtedy, gdy drzwi są zamknięte i piekarnik jest włączony. Używane zgodnie z instrukcją, nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. - Skanery bezpieczeństwa całego ciała
Na wielu lotniskach w Stanach Zjednoczonych Transportation Security Administration (TSA) używa skanerów całego ciała do kontroli pasażerów. Skanery obecnie używane przez TSA wykorzystują obrazowanie fal milimetrowych, wysyłając niewielką ilość promieniowania fal milimetrowych w kierunku osoby. - Telefony komórkowe i wieże telefonii komórkowej
Telefony komórkowe i wieże telefonii komórkowej (stacje bazowe) wykorzystują promieniowanie RF do przesyłania i odbierania sygnałów. Istnieją obawy, że sygnały te mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka, a badania w tej dziedzinie trwają.
Czy promieniowanie RF powoduje raka?
Naukowcy wykorzystują dwa główne rodzaje badań, aby sprawdzić, czy coś może powodować raka:
- Badania laboratoryjne (przeprowadzane na zwierzętach laboratoryjnych lub komórkach w naczyniach laboratoryjnych)
- Badania na ludziach (badania epidemiologiczne)
Często żaden z rodzajów badań nie dostarcza wystarczających dowodów samodzielnie, dlatego naukowcy zazwyczaj biorą pod uwagę zarówno badania laboratoryjne, jak i badania na ludziach, próbując ustalić, czy coś powoduje raka.
Badania przeprowadzone w laboratorium
Fale RF nie mają wystarczającej energii, aby bezpośrednio uszkodzić DNA, tak jak fale jonizujące. Z tego powodu nie jest jasne, w jaki sposób promieniowanie RF może powodować raka. Chociaż niektóre badania wykazały możliwość zwiększonej częstości występowania niektórych typów nowotworów u zwierząt laboratoryjnych narażonych na promieniowanie RF, wyniki tych badań nie dostarczyły jednoznacznych odpowiedzi. Przegląd badań z 2019 roku przeprowadzony przez Międzynarodową Komisję Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizującym (ICNIRP) wykazał, że ograniczenia badań nie pozwalają na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków w tej sprawie.
Badania na ludziach
Badania osób narażonych na wyższe poziomy promieniowania RF w pracy, takich jak osoby obsługujące sprzęt radarowy, anteny komunikacyjne, czy operatorzy radiowi, nie wykazały wyraźnego wzrostu ryzyka zachorowania na raka. Wiele badań poszukiwało możliwego związku między telefonami komórkowymi a rakiem, ale wyniki były niejednoznaczne.
Co mówią agencje eksperckie?
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) sklasyfikowała promieniowanie RF jako „prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi”, opierając się na ograniczonych dowodach na możliwy wzrost ryzyka wystąpienia guzów mózgu u użytkowników telefonów komórkowych.
Czy mogę uniknąć lub ograniczyć narażenie na promieniowanie RF?
Chociaż źródła promieniowania RF są powszechne, istnieje kilka sposobów na zmniejszenie narażenia, takich jak unikanie pracy w miejscach o zwiększonym narażeniu, ograniczanie czasu spędzanego w pobliżu urządzeń emitujących promieniowanie RF, czy ograniczenie czasu spędzanego z telefonem komórkowym przy uchu.
